OpSpraak, jaargang 8, nummer 21, winter 2002 / 2003

klik hier voor een vergroting van de illustratie

REDACTIONEEL

De prijs van de schoonheid

Oscar Wilde (1854-1900) heeft het met ‘Dorian Gray’ onovertroffen omschreven. Alles heeft zijn prijs, ook de schoonheid. Vaak zelfs een hele hoge prijs. De hoofdpersoon van deze roman uit 1890 is een symbool van schoonheid. Van binnen echter, veroudert, verzuurt en verrot hij in de loop van de tijd. Een portret, dat hij in zijn jeugd heeft laten maken, verandert met zijn innerlijk. Zo erg, dat hij het schilderij moet verstoppen voor de buitenwereld. Was het boek honderd jaar later geschreven had de hoofdpersoon wellicht zijn gezicht laten verbouwen.

Het kan best zijn dat alleen Dorian Gray de veranderingen in zijn eigen voorkomen in het portret geprojecteerd zag. Want, hij moet zichzelf ‘intensely’ hebben geadoreerd en voortdurend naar zijn ingelijste evenbeeld hebben staan kijken. Oscar Wilde zal Narcissus in gedachten hebben gehad. Die was verliefd op zijn eigen spiegelbeeld. Echter, ‘beauty is in the eye of the beholder,’ zoals de Ierse schrijfster Margaret Wolfe Hungerford (1855-1897) schreef. Om mijn rijtje Engelse citaten te eindigen met het bekende: ‘A thing of Beauty is a joy for ever’, de beginregel van ‘Endymion’ van John Keats (1795-1821).

Alles is betrekkelijk. Het liep slecht af met Wilde; hij stierf, berooid en gevlucht, aan meningitis in een hotel in Parijs. Keats stierf in Rome aan de tering. Wolfe bezweek aan de tyfus in een Iers gehucht met de prozaïsche naam ‘Bandon’. Als dat geen bewijs is dat schoonheid een hoge prijs heeft, weet ik het niet.

Het is de fascinatie voor schoonheid en de prijs die ervoor moet worden betaald, die ons al sinds het ontstaan van OpSpraak bezig houdt. Regelmatig organiseerden wij een ‘vossenjacht’: wij sprongen over heggen, ploegden door velden, doorkruisten beken en openden sloten op hekken. Bij het vinden van de vos ontdekten wij telkens weer dat hij dood was. Doodgebeten door onze eigen honden. Zo kwamen wij tot de ontdekking dat elke echte munt niet voor niets twee kanten heeft. Wij ontdekten dat schoonheid soms werd geschapen door de grootste schurken. En wij zagen hoe mooie mensen lelijke dingen produceerden.

Bij een bespreking van een nieuwe vertaling van werk van Kavafis werd ik er onlangs weer aan herinnerd wat deze dichter bedoelde met zijn gedicht ‘Ithaka’. De waarde van de aankomst in Ithaka valt alleen af te meten aan de reis er naartoe. Kortom: het doel van bovengenoemde ‘vossenjacht’ was niet het doden van de vos, maar het nemen van de hindernissen. Dat is de enige reden dat Odysseus zo lang over zijn reis van Troje naar Ithaka deed. Als hij rechtstreeks naar huis was gegaan, hadden wij het zonder de mythologie van de ‘Ilias’ en de 'Odyssee' moeten doen.

Jack Koehorst